Ung thư vú: Tự khám hàng tháng + tầm soát + top BV

Yếu tố nguy cơ

• Tuổi: Tăng theo tuổi, đa số sau 40
• Gia đình có người ung thư vú/buồng trứng: Tăng 2-3 lần
• Đột biến gen BRCA1/2: Tăng 50-87% nguy cơ
• Có kinh nguyệt sớm (<12) hoặc mãn kinh muộn (>55): Tiếp xúc estrogen lâu
• Không sinh con hoặc sinh con đầu >30 tuổi
• Không cho con bú
• Liệu pháp hormone thay thế (HRT) dài hạn
• Béo phì sau mãn kinh
• Uống rượu, hút thuốc
• Chiếu xạ ngực khi trẻ

Tự khám vú hàng tháng

Khi nào: 7-10 ngày sau kỳ kinh (khi vú ít căng nhất). Phụ nữ mãn kinh — chọn ngày cố định mỗi tháng.

3 bước tự khám:

1. Quan sát trước gương:
   • Tay buông xuống bên hông
   • Tay giơ cao trên đầu
   • Tay chống hông, ép ngực
   • Tìm: thay đổi hình dáng/kích thước, da nhăn nheo, núm tụt, dịch tiết
2. Sờ khi đứng (trong tắm):
   • Tay phải sờ vú trái, tay trái sờ vú phải
   • 3 ngón giữa, ấn nhẹ-vừa-mạnh
   • Hình tròn từ ngoài vào trong (hoặc theo hàng dọc/ngang)
   • Sờ cả nách
3. Sờ khi nằm:
   • Đặt gối dưới vai
   • Lặp lại sờ vú như khi đứng

Tìm: Khối u, sự khác thường giữa 2 bên vú.

Dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay

• Khối u/cứng ở vú hoặc nách (KHÔNG đau ở giai đoạn đầu)
• Thay đổi hình dáng/kích thước vú
• Da vú dày, nhăn nheo (như vỏ cam)
• Núm vú tụt vào trong
• Dịch tiết núm vú (đặc biệt máu)
• Ngứa, đỏ, viêm da quanh núm vú
• Đau vú không liên quan kinh nguyệt

QUAN TRỌNG: Đa số khối u là LÀNH TÍNH (u nang, u xơ). Nhưng cần khám để xác định.

Lịch tầm soát chính thức

• 20-39 tuổi: Tự khám hàng tháng + khám lâm sàng 3 năm/lần
• 40-49 tuổi: Mammogram 1-2 năm/lần + khám lâm sàng hàng năm
• 50-74 tuổi: Mammogram hàng năm + khám lâm sàng hàng năm
• Có yếu tố nguy cơ cao (BRCA, gia đình): Bắt đầu 30-35 tuổi, MRI vú hàng năm

Mammogram là gì: Chụp X-quang vú. Phát hiện khối u nhỏ trước khi sờ được. Hơi đau (ép vú). Mất 15-20 phút.

Chi phí: 300-1.5 triệu/lần.

Quy trình chẩn đoán nếu nghi ngờ

1. Khám lâm sàng: Bác sĩ sờ vú
2. Mammogram + Siêu âm vú: Đánh giá khối u
3. MRI vú: Chi tiết hơn, cho ca nghi ngờ
4. Sinh thiết (biopsy): Lấy mẫu mô — quyết định lành/ác. Là tiêu chuẩn vàng.
5. Đánh giá giai đoạn: CT, PET, scan xương — xem có di căn
6. Kế hoạch điều trị: Theo giai đoạn + loại ung thư

Chi phí chẩn đoán đầy đủ: 5-30 triệu (BV công), 30-100 triệu (BV tư cao cấp).

Phương pháp điều trị

• Phẫu thuật: Cắt khối u (lumpectomy) hoặc cắt toàn bộ vú (mastectomy). Có thể tái tạo vú.
• Xạ trị: Sau phẫu thuật, tiêu diệt tế bào ung thư còn sót.
• Hoá trị: Cho ca lan rộng. Trước hoặc sau phẫu thuật.
• Liệu pháp hormone: Cho ung thư hormone-dương tính. Tamoxifen, AI inhibitors. Uống 5-10 năm.
• Liệu pháp đích (Trastuzumab): Cho HER2-dương. Hiệu quả cao.
• Immunotherapy: Mới, cho ca khó.

Tỷ lệ sống 5 năm theo giai đoạn:

• Giai đoạn 0: 99%
• Giai đoạn 1: 95%
• Giai đoạn 2: 85%
• Giai đoạn 3: 70%
• Giai đoạn 4 (di căn): 30%

Top BV ung thư vú tại VN

TPHCM:

• BV Ung Bướu TPHCM (Q5)
• BV Đại học Y Dược — Khoa Ung Bướu
• BV Vinmec Central Park — Trung tâm Ung Bướu
• BV FV — Hy Vọng Cancer Center
• BV Tâm Anh Sài Gòn

Hà Nội:

• BV K (3 cơ sở: Quán Sứ, Tam Hiệp, Tân Triều) — chuyên ung bướu lớn nhất
• BV Bạch Mai — Khoa Ung Bướu
• BV Vinmec Times City — Trung tâm Ung Bướu
• BV Tâm Anh Hà Nội

Đà Nẵng:

• BV Ung Bướu Đà Nẵng
• BV Vinmec Đà Nẵng

Phòng ngừa ung thư vú

• Duy trì cân nặng (BMI <25)
• Vận động 30+ phút/ngày — giảm 20-30% nguy cơ
• Hạn chế rượu (<1 ly/ngày)
• Bỏ thuốc lá
• Cho con bú nếu sinh con
• Hạn chế HRT — chỉ dùng nếu cần thiết, ngắn hạn
• Ăn nhiều rau quả, omega-3
• Tự khám hàng tháng + tầm soát đúng tuổi
• Khám gen nếu gia đình có nguy cơ cao

Câu hỏi thường gặp