Ung thư tuyến tiền liệt: Triệu chứng, PSA test và điều trị

Triệu chứng (giai đoạn muộn)

QUAN TRỌNG: Giai đoạn đầu KHÔNG có triệu chứng. Đó là lý do cần tầm soát.

Triệu chứng giai đoạn muộn:

• Tiểu khó, tiểu yếu
• Tiểu nhiều lần (đặc biệt ban đêm)
• Cảm giác chưa hết tiểu
• Tiểu ra máu
• Đau khi xuất tinh
• Xuất tinh ra máu
• Đau lưng dưới (dấu hiệu di căn xương)
• Yếu/tê chân (chèn ép tuỷ)

Lưu ý: Đa số triệu chứng tiểu là do u xơ tiền liệt tuyến lành tính (BPH) — phổ biến ở nam >50 tuổi. Cần khám để phân biệt.

Yếu tố nguy cơ

• Tuổi: 80% ca ở nam >65 tuổi
• Gia đình có người ung thư tuyến tiền liệt: Tăng 2-3 lần
• Người da đen: Nguy cơ cao nhất
• Đột biến gen BRCA1/2: Tăng nguy cơ
• Béo phì
• Chế độ ăn nhiều thịt đỏ + chất béo bão hoà
• Hút thuốc

Tầm soát PSA + DRE

PSA (Prostate-Specific Antigen):

• Xét nghiệm máu
• Đo lượng protein từ tuyến tiền liệt
• Bình thường: <4 ng/mL
• Cao >10: nguy cơ ung thư cao
• 4-10: "vùng xám" — cần thêm test

DRE (Digital Rectal Exam):

• Khám trực tràng bằng ngón tay
• Bác sĩ sờ tuyến tiền liệt qua trực tràng
• Khó chịu nhưng nhanh (30 giây)
• Phát hiện cục cứng bất thường

Khi nào tầm soát:

• 50 tuổi: bắt đầu thảo luận với bác sĩ
• 45 tuổi: nếu có yếu tố nguy cơ
• 40 tuổi: nếu có gia đình ung thư mạnh
• Tần suất: 1-2 năm/lần

Chi phí: PSA: 200-500k. DRE: 100-300k.

Chẩn đoán nếu nghi ngờ

1. PSA cao + DRE bất thường →
2. MRI tuyến tiền liệt: Chi tiết hơn
3. Sinh thiết: Lấy mẫu mô qua trực tràng/perineum. Tiêu chuẩn vàng.
4. Đánh giá giai đoạn: CT, scan xương — xem di căn
5. Gleason score: Đánh giá độ ác tính (6-10, càng cao càng nặng)

Phương pháp điều trị

1. Active surveillance (theo dõi tích cực): Cho ung thư rất nhỏ + tuổi cao. Theo dõi PSA định kỳ. Nhiều nam giới chết VÌ tuổi già, không phải vì ung thư tuyến tiền liệt.
2. Phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt (Prostatectomy): Cho ca khu trú. Hiện đại: robot Da Vinci. Tác dụng phụ: rối loạn cương dương, tiểu không tự chủ.
3. Xạ trị: External beam hoặc brachytherapy (đặt hạt phóng xạ vào tuyến). Hiệu quả tương đương phẫu thuật.
4. Liệu pháp hormone: Giảm testosterone. Cho ca lan rộng.
5. Hoá trị: Cho ca tiến triển không đáp ứng hormone.
6. Liệu pháp đích, immunotherapy: Mới, cho ca khó.

Tỷ lệ sống 5 năm:

• Khu trú (giai đoạn 1-2): >99%
• Lan tại chỗ (giai đoạn 3): 95%
• Di căn (giai đoạn 4): 30%

Top BV nam khoa + ung bướu tại VN

TPHCM:

• BV Bình Dân (Q3) — Nam khoa lớn nhất miền Nam
• BV Đại học Y Dược — Khoa Tiết niệu
• BV Chợ Rẫy — Khoa Tiết niệu
• BV Ung Bướu TPHCM
• Vinmec Central Park
• FV Hospital — Urology

Hà Nội:

• BV Việt Đức (Hoàn Kiếm) — Tiết niệu xuất sắc
• BV Bạch Mai — Khoa Tiết niệu
• BV K — Ung bướu
• Vinmec Times City
• Tâm Anh Hà Nội

Đà Nẵng:

• BV Đà Nẵng — Khoa Tiết niệu
• BV Hoàn Mỹ Đà Nẵng

Phòng ngừa

• Chế độ ăn:
  • Nhiều rau quả (cà chua chín — chứa lycopene chống oxy hoá)
  • Cá béo (omega-3)
  • Trà xanh (EGCG)
  • Hạn chế thịt đỏ + chất béo bão hoà
  • Hạn chế sữa nhiều
• Vận động đều: 150 phút/tuần — giảm 30% nguy cơ
• Duy trì cân nặng: BMI <25
• Bỏ thuốc lá
• Tầm soát đúng tuổi

Câu hỏi thường gặp