Loãng xương: Bệnh thầm lặng của phụ nữ mãn kinh

Tại sao phụ nữ mãn kinh dễ loãng xương?

Estrogen giảm sau mãn kinh → mất 2-5%/năm mật độ xương trong 5-10 năm đầu. Sau đó chậm hơn nhưng tiếp tục.

Yếu tố nguy cơ:

• Phụ nữ >50 tuổi (nam >65)
• Mãn kinh sớm (<45 tuổi)
• Cắt buồng trứng sớm
• Gia đình có người loãng xương/gãy xương cổ tay, hông
• Thân hình nhỏ, gầy
• Người Á Đông, da trắng
• Hút thuốc lá, uống nhiều rượu
• Ít vận động
• Thiếu canxi + vitamin D
• Dùng corticoid dài hạn (Prednisolone)
• Cường giáp, cường tuyến cận giáp
• Bệnh tiêu hoá (Crohn, celiac)

Đo mật độ xương DEXA

Khi nào nên đo:

• Tất cả phụ nữ >65 tuổi
• Phụ nữ <65 + có yếu tố nguy cơ
• Đàn ông >70 tuổi
• Sau gãy xương không do chấn thương lớn

Kết quả T-score:

• ≥-1.0: Bình thường
• -1.0 đến -2.5: Loãng xương sớm (osteopenia)
• ≤-2.5: Loãng xương (osteoporosis)
• ≤-2.5 + gãy xương: Loãng xương nặng

Chi phí DEXA: 300-700k tại BV. Không đau, 15 phút.

Phòng ngừa từ trước mãn kinh

1. Canxi: 1000-1200mg/ngày sau 50 tuổi. Sữa, sữa chua, đậu phụ, cá nhỏ ăn cả xương, rau xanh đậm.
2. Vitamin D: 800-1000 IU/ngày. Phơi nắng + thực phẩm + viên uống.
3. Tập kháng lực: Quan trọng nhất. Tạ nhẹ, resistance band 2-3 lần/tuần. Đi bộ + jogging - tốt cho xương.
4. Tập thăng bằng: Yoga, Tai Chi - giảm té ngã.
5. Bỏ thuốc lá.
6. Hạn chế rượu, caffeine.
7. Đủ protein: 1-1.2g/kg cho người >50 tuổi.
8. Tránh thiếu cân: BMI <19 — nguy cơ cao loãng xương.
9. Liệu pháp hormone (HRT): Cho phụ nữ mãn kinh có triệu chứng. Phòng loãng xương + giảm bốc hoả. Cân nhắc rủi ro với bác sĩ.

Phương pháp điều trị

1. Bisphosphonates (Alendronate, Zoledronic acid): First-line. Uống tuần 1 lần (Fosamax) hoặc tiêm 1 lần/năm (Aclasta). Hiệu quả 5-10 năm.
2. Denosumab (Prolia): Tiêm 6 tháng/lần. Cho ca nặng hoặc không dung nạp bisphosphonate.
3. SERMs (Raloxifene): Cho phụ nữ + giảm nguy cơ ung thư vú.
4. Teriparatide (Forteo): Tiêm hàng ngày. Cho ca rất nặng. Đắt.
5. HRT: Estrogen + progesterone. Hiệu quả nhưng có rủi ro tim mạch + ung thư vú.
6. Calcitonin: Xịt mũi. Hiệu quả thấp hơn, ít dùng.

Bổ sung canxi + vitamin D: Bắt buộc kèm theo bất kỳ thuốc nào.

Phòng té ngã (quan trọng)

Té ngã = nguyên nhân chính gãy xương ở người loãng xương.

• Nhà an toàn: Loại bỏ thảm trơn. Đèn ngủ ban đêm. Tay vịn cầu thang + nhà tắm.
• Sàn không trơn: Sàn vinyl, không sàn gỗ bóng quá.
• Giày chống trượt: Đế cao su. Tránh dép xăng đan trong nhà.
• Khám mắt định kỳ: Mắt mờ → té ngã.
• Tránh thuốc gây buồn ngủ: Hoặc dùng buổi tối.
• Tập thăng bằng: Tai Chi, yoga — giảm 45% té ngã.
• Đi gậy/khung tập: Nếu thấy không vững.

Top BV chuyên xương tại VN

TPHCM:

• BV Chấn thương Chỉnh hình TPHCM (Q5)
• BV Đại học Y Dược
• BV Chợ Rẫy — Khoa Loãng Xương
• Vinmec Central Park
• FV Hospital — Orthopedics

Hà Nội:

• BV Việt Đức (Hoàn Kiếm) — Top phẫu thuật xương
• BV Bạch Mai — Khoa Cơ Xương Khớp
• BV E — Khoa Chấn thương Chỉnh hình
• Vinmec Times City

Đà Nẵng:

• BV Đà Nẵng — Cơ Xương Khớp
• BV Hoàn Mỹ Đà Nẵng

Câu hỏi thường gặp