Dị ứng thực phẩm ở trẻ: 8 thực phẩm phổ biến và cách phòng

Triệu chứng dị ứng thực phẩm

Triệu chứng nhẹ-trung bình:

• Nổi mề đay (mảng đỏ ngứa) trong 30 phút - 2 giờ sau ăn
• Sưng môi, mặt, mắt
• Nôn, đau bụng, tiêu chảy
• Ngứa ngáy quanh miệng
• Nghẹt mũi, hắt hơi

Triệu chứng nặng (sốc phản vệ — cấp cứu):

• Khó thở, thở khò khè
• Sưng cổ họng, lưỡi
• Tím tái, ngất
• Hạ huyết áp, mạch nhanh
• Mất ý thức

Phân biệt với không dung nạp (intolerance): Không dung nạp lactose — đầy bụng, tiêu chảy nhưng không có dấu hiệu miễn dịch (không nổi mề đay). Khác hoàn toàn với dị ứng.

8 thực phẩm gây dị ứng phổ biến ("The Big 8")

Theo FDA Mỹ, 90% dị ứng thực phẩm do 8 nhóm sau:

1. Sữa bò: Phổ biến nhất ở trẻ <3 tuổi (2-3%). 80% tự khỏi đến 16 tuổi.
2. Trứng: 1.5% trẻ. 70% tự khỏi đến 16 tuổi.
3. Đậu phộng: 1-2%. KHÔNG tự khỏi (chỉ 20% khỏi). Nguy hiểm nhất — sốc phản vệ.
4. Hạt cây (hạnh nhân, óc chó, hạt điều): 0.5-1%. Ít tự khỏi.
5. Đậu nành: Phổ biến với bé bú công thức đậu nành. Đa số tự khỏi.
6. Lúa mì (gluten): Khác bệnh celiac. Đa số tự khỏi.
7. Cá: Cá biển. Hiếm tự khỏi.
8. Hải sản có vỏ (tôm, cua, sò): Hiếm tự khỏi.

Cách thử thực phẩm mới an toàn

• 1 món/3 ngày: Để xem có phản ứng không.
• Liều rất nhỏ trước: 1/8 thìa cafe đầu tiên.
• Buổi sáng: Để có thời gian theo dõi cả ngày.
• Theo dõi 2 giờ đầu: Quan sát da, hô hấp, hành vi.
• Tăng liều dần: Ngày 2 cho 1 thìa, ngày 3 cho 2 thìa.
• Có sẵn thuốc kháng dị ứng: Loratadine (Clarityne) hoặc Cetirizine (Zyrtec) — siro cho bé. Phòng dị ứng nhẹ.

Phòng ngừa dị ứng thực phẩm

Khuyến cáo MỚI từ AAP và LEAP study (2015):

• Giới thiệu sớm các thực phẩm gây dị ứng: Đậu phộng, trứng, sữa từ 4-6 tháng. Trễ giới thiệu KHÔNG phòng được dị ứng — thậm chí tăng nguy cơ.
• Bú mẹ ít nhất 4-6 tháng: Giảm 30-40% nguy cơ dị ứng và chàm.
• Đa dạng thực phẩm: Tiếp xúc 8-10 món mới mỗi tháng.
• Probiotics: Lactobacillus rhamnosus có thể giảm dị ứng — tham khảo bác sĩ.
• Vitamin D đủ: Thiếu vitamin D liên quan tăng dị ứng.

KHÔNG còn khuyến cáo: Trễ giới thiệu đậu phộng đến 3 tuổi (như trước 2015). Nghiên cứu LEAP cho thấy điều này tăng dị ứng 5-7 lần.

Xử lý khi bé bị dị ứng

Dị ứng nhẹ (nổi mề đay, ngứa, đau bụng):

• Ngưng ăn món đó ngay
• Cho uống kháng dị ứng: Loratadine 2.5mg (bé 2-5 tuổi), Cetirizine 2.5mg
• Theo dõi 2-3 giờ — nếu không nặng hơn, ổn định
• Đến bác sĩ khám để xác nhận và lập kế hoạch tránh

Sốc phản vệ (khó thở, sưng cổ, ngất):

• GỌI 115 NGAY
• Nếu có EpiPen Jr (epinephrine) — tiêm vào đùi (giữ giá tại nhà nếu bé đã có chẩn đoán dị ứng nặng)
• Đặt bé nằm ngửa, kê chân cao hơn đầu
• Không cho ăn uống
• Theo dõi đường thở, làm hồi sức nếu ngừng thở

Quản lý dị ứng dài hạn

• Test dị ứng: Skin prick test, blood test IgE — cho kết quả chính xác. Khám tại bệnh viện Nhi/dị ứng.
• Tránh hoàn toàn thực phẩm dị ứng: Đọc nhãn cẩn thận. Cảnh giác chéo (cross-contamination) ở nhà hàng.
• Báo nhà trẻ/trường: Cô giáo cần biết để tránh và xử lý kịp.
• Vòng tay/áo dấu hiệu y tế: Cho bé đeo khi ra ngoài.
• Mang theo EpiPen: Nếu dị ứng nặng — luôn có sẵn 2 cái.
• Khám lại định kỳ: 1 lần/năm — kiểm tra dị ứng có tự khỏi không.
• Liệu pháp giải mẫn cảm (oral immunotherapy — OIT): Tập cho bé tiếp xúc liều rất nhỏ tăng dần — có thể giảm dị ứng. Có ở các bệnh viện lớn.

Câu hỏi thường gặp